تاريخ: ۱۳۹۶ پنج شنبه ۲۷ مهر ساعت ۲۱:۳۹ بازدید: 5340      نظرات: 0      کد مطلب: 4689

گزارش یک قتل: تاملی جامعە شناختی پیرامون قتل اخیر شهر مهاباد


جمال محمدزاده
 
قتل رقت برانگیز جوان مهابادی در نخستین روزهای پاییز 1396 شمسی به تیتر یک حوادث شبکه های اجتماعی و رسانه ای کشور بدل گشت و شهروندان این شهر را در بهت فرو برد و بار دیگر مهاباد را در صدر اخبار رسانه ای نشاند و نگاه ها را به این جنایت معطوف ساخت. امری که از همان ابتدا با گمانه زنی های گوناگونی از سوی افکار عمومی مواجه شد و بازار شایعات را گرمی بخشید و زمینه را برای تحلیل و تفاسیر گوناگون گشود. تا جایی که در این میان رد پای شبکه های اجتماعی در تشدید و تهییج این وضعیت غیرقابل کتمان بوده و مهم تر از همه تهیه فیلم و عکس های نامتعارف از سوی عاملان این واقعه و بازپخش آن در رسانه های مختلف به تکثیر هر چه بیش تر آن دامن زد. و متعاقب آن موضع گیری های گوناگونی را موجب گردید و بعضا منجر به پیش داوری های ناروایی هم شد. 
پیچیدگی، گستردگی و غیرقابل باور بودن ابعاد این فاجعه موجب شد تا بخشی از نگاه ها متوجه فرد مقتول و اطرافیان وی گردد و رسانه های رسمی و غیررسمی را به این صرافت انداخت تا اصل واقعه را از زبان اقوام، دوستان و نزدیکان قربانی جویا شوند. به این منظور که در آن ضمن بازخوانی اصل ماجرا و چگونگی وقوع قتل، به زوایای پنهان و ناپیدای این پازل دست یابند. امری که منجر به روایت های متفاوت از واقعه گردید به گونه ای که ماحصل مشترک آن رد اتهامات وارده به مقتول و جانبداری و تمجید از سجایای اخلاقی و سیره ی نیکوی قربانی را در پی داشت و در عین حال تخطئه مسببان حادثه را رقم زد.
مضاف بر این، انتشار" نامه سرگشاده خانواده جوان مقتول" در کانال های تلگرامی و نیز پخش فیلم بازدید پدر و مادر داغدار از محل حادثه و مویه و زاری کردن آنها، وجدان جمعی شهروندان مهابادی را بیش از پیش جریحه دار نمود. و افکار عمومی را در پافشاری بر شناسایی و معرفی عاملان جنایت و مجازات ایشان مصمم ساخت. تا جایی که واکنش ها نسبت به پیگیری هر چه سریع تر این ماجرا تا آستانه تجمع در مقابل دادگستری این شهر نیز پیش رفت و با درخواست خانواده مقتول به دلیل عدم وقفه در تحقیقات و سوء استفاده های احتمالی، تجمع اعتراضی مذکور لغو گردید.
از دیگر سو، شدت و عمق این حادثه و جریحه دار کردن افکار عمومی باعث سرعت عمل مامورین آگاهی شهرستان در شناسایی مسببان این رویداد تلخ در کمترین زمان ممکن شد. و با دستگیری متهمان و قول مساعد مسؤلان دست اندرکار و دیدار بزرگان شهر با خانواده قربانی حساسیت ها تا حدودی فروکش کرد و دردها (ولو موقت) اندکی التیام یافت و خانواده داغدار را نسبت به پیگیری جدی و قاطع پرونده و به سرانجام رساندن هر چه سریع تر آن امیدوار ساخت.
با این حال، هر چند تحقیقات در خصوص این حادثه در مرحله مقدماتی بوده و در شرف تکمیل شدن است و به تبع از انگیزه اصلی متهمان پرده برداری رسمی نشده است، ولیکن تامل و تدقیق در خصوص برخی از ابعاد این حادثه و تحلیل و تفسیر آن از دیدگاه جامعه شناختی درس آموز خواهد بود.
1. هر چند در سال های اخیر آمار خشونت و جرایم خشونی در کشور رو به فزونی بوده اما آسیب های منجر به ضرب و جرح و قتل، و به طور کل "فرهنگ خشونت" در شهر مهاباد نسبت به میانگین کشوری و حتی استانی عملا بسیار ناچیز است. برغم این واقعیت بر کسی پوشیده نیست که وقوع حوادثی از این دست بسیار نگران کننده و در عین حال هشدار دهنده است. 
2. برخی از دیدگاه های جامعه شناختی معتقدند که وقوع جنایت معمولا در خفا و دور از چشم دیگران رخ می دهد. اما نکته ای که در خصوص این قتل نامتعارف سوال برانگیز می نماید، و می توان آن را "قتل نمایشی و آنلاینی" نامید، بهره گیری عاملان این جنایت از تکنولوژی های نوین ارتباطی در حین ارتکاب عمل و متعاقب آن بازنشرش(ولو ناخواسته) در فضای مجازی است. امری که به دیده شدن این حادثه در بعد وسیعی انجامید. و به جریحه دار کردن هر چه بیش تر افکار عمومی منجر شد. و در عین حال با واکنش های گوناگون و بعضا تندی از سوی کاربران در فضای مجازی توام گشت. مسئله ی که واکاوی و تامل بیش تری را می طلبد. 
 3. نکته غم انگیز و تاسف بارتر این رویداد ناگوار این است که قتل مذکور توسط دوستان صمیمی مقتول کلید خورده است. دوستانی که به گفته والدین مقتول سابقه آشنایی و دوستی آنها به سال های دور و دوران کودکی و مدرسه بر می گردد. امری که پیامد بلاواسطه آن مخدوش کردن حس اعتماد و اطمینان عمومی است و می تواند مولد اضطراب همگانی گردد. از این رو تاثیر مخرب چنین اقداماتی افول سرمایه اجتماعی و از دست رفتن اعتماد اجتماعی را در پی دارد.
4.  اما نکته دیگری که بسیار مهم است، حوادثی از این دست نقش و جایگاه خانواده را در تربیت فرزندان، بیش از پیش آشکارتر ساخت و بر هشدار متخصصان علوم اجتماعی و رفتاری در زمینه نظارت بر رفتار و اعمال فرزندان صحه گذاشت. و همچنین بار دیگر خانواده ها را متوجه این واقعیت نمود که نسبت به تربیت و مراقبت از فرزندان خود حساسیت و مسؤلیت پذیری کامل را داشته باشند و بر دوستی های آنان نظارت بیش تر و دقیق تری را اعمال نمایند. 
بدون شک با رمزگشایی از پرونده و برافتادن پرده ها می توان دقیق تر به بررسی نیات واقعی متهمان پرداخت و ضمن واکاوی و تفسیر علل و عوامل این حادثە به نقش و سهم متغیرهای گوناگون در این قضیه پی برد و از این طریق بر فهم هر چه بیش تر این مسئله اجتماعی یاری رساند.



ارسال به دوستان
ارسال به دوستان
چاپ
نسخه چاپی


نظر کاربران


نظر خود را براي ما ارسال كنيد