تاريخ: ۱۳۹۷ يکشنبه ۱۲ فروردين ساعت ۲۳:۲۶ بازدید: 913      نظرات: 2      کد مطلب: 6375

"فقرقا"و واژەی "زرتشت"

نبز هیمن




 
"مانا"، سرزمین مرموز و فراموش شده ای به درازای تاریخ بشریت که یکی از کانونهای تمدن گذشته بوده است و امروز مهاباد پا بر آن دارد(1)

قلعەهای زیوە، قلایچی، حسنلو و فقرقا از مراکز عمدە و مرکزی دولت ماننا بشمار میآیند.
تاریخچەی حفاری و بررسی باستانشناسان اروپایی و آمریکایی در این نقاط در دهەهای گذشتە مدارک و ماتریال نسبتا زیادی از فرهنگ و تمدن ماننا برای ما بە جا گذاشتە است.
در این میان بە احتمال زیاد قلعەی حسنلو در جوار مرزهای امپراتوری اورارتو قرار داشتە و همزمان یکی از مراکز عمدە و مستحکم ماننا محسوب میشدە است. بازهم بر اساس مدرک موجود احتمالا این قلعەی بزرگ در اثر حملە و تهاجم اورارتوها سوختە و نابود شدە است. متاسفانە در زمینەی کشف و پیدا شدن الواح یا استل یا کتیبەهایی از این تمدن عظیم ماننا تاکنون بجز کتیبەی قلایچی هیچ نوشتەای بدست نیامدە است.
البتە یک بشقاب نقرەای با علاماتی هیروگلیفی مانند مکشوفە از زیویەی سقز هنوز رمز گشایی نشدە است.
خط نبشتەی آرامی قلعە و مقبرەی"فقرقا" را هم میتوانیم بعنوان دومین کتیبەی بە جا ماندە از ماناییها مورد بررسی و مداقە قرار بدهیم. بە علت فقدان حفاریهای باستانشناسی در محوطەی فقرقا و بویژە گورستان باستانی موجود در کوە آهکی فقرقا و نیز نبود حفاری علمی در محوطەی سنگی"بردە_کونتە" متاسفانە ما برخلاف نقاط زیویە و قلایچی و حسنلو کمترین آگاهی و معلومات موجود را از چیدمان و استقرارگاه"فقرقا" داریم.
در چنین شرایط و احوالی محقق ناچار است در زمینەی تحقیقات میدانی بیشتر مطالعە و پژوهش داشتە باشد و در این حوزە باز هم بە علت کمبود منابع موثق و علمی از هر جهتی کار را ناممکن و دشوار میسازد.
با توجە بە منابع میخی آشوری و کتیبەهای سارگون دوم بە ویژە ما میتوانیم در روشنایی این معلومات تا حدی چهارچوب و دورنمایی از جغرافیا و حکومت ماننا هرچند خیلی کم داشتە باشیم.

ولی نکتەی حائز اهمیت این است کە محققان در برخورد با آثار "هرودت" یونانی و بویژە کتاب تاریخ هرودت خیلی محتاط و دقیق عمل نمایند بە خاطر آنکە واقعیتهای تاریخی را مالامال از افسانە و شایعات بی اساس و مطالب غیر واقعی گردانیدە است بطوری کە اگر محقق آگاه و هوشیار نباشد در دام و تلەی خطرناک افسانە ها و قصەهای تحریف گونەی هرودت قرار میگیرند.

نمونەی آشکار از این دست، "مدیکوس لوگوس" میباشد کە هرودت معلوم نیست چگونە و بر چە پایەای بە گاهنگاری شاهان ماد پرداختە و در کل سالهای حکومت شاهان مادی با دیگر منابع جور در نمیآیند و در هالەی از ابهامات و تناقضات پوشیدە میشوند.
مورد دیگر وجود شخصیت تاریخی"دیاکو" ،(بە یونانی دیوکس و بە آشوری دایوکو) میباشد. در این باب و مقولەی تعلق داشتن و انتساب "دیاکو" بە عنوان اولین پادشاه ماد تردیدی جدی وجود دارد علیرغم اینکە هرودوت از او بە مانند موسس و اولین شاه ماد نام میبرد(2).

با توجە بە گزارش هشتمین لشکرکشی سارگون بە "زاگروس" درمی یابیم کە در این تهاجمات و قشون کشی های سارگون، حاکمی ماننایی بە اسم دیاکو بە علت مقاومت و سرکشی در برابر آشوریان بە اتفاق خانوادەاش بە شهر "حمص" در سوریە تبعید میگردد(3).
احتمال قریب بە یقین شاید این باشد کە دیاکو در برگشت از تبعید دوبارە در سمت پادشاهی ابقا شدە باشد. و در این زمینە هرودوت دچار اشتباه شدە و این دیاکوی ماننایی را بە عنوان دیاکوی مادی بە سلطنت رسانیدە و شناساندە است و همزمان تاریخ را آگاهانە یا ناآگاهانە تحریف کردە است.
با توجە بە قرائن و شواهد تاریخی احتمال آن میرود کە مقبرەی "فقرقا" کە در محوطەی ماننایی و در کنار قلعەای عظیم قرار گرفتە است بە شاهزادەای ماننایی تعلق داشتە باشد.
حال کدامیک از شاهان آن، بە درستی معلوم نیست. ولی بر طبق گفتەی هرودوت یکی از پادشاهان مادی بە اسم "فرورتیش" در جنوب دریاچەی اورمیە از آشوریان شکست خوردە و کشتە میشود. باز هم اگر این گفتەی هرودوت را تصحیح کنیم معلوم میشود کە این فرورتیش مورد بحث احتمالا شاهزادەای ماننایی میباشد و علاوە بر این نزدیکترین مکان تقریبی با شرایط و مختصات موجود در جنوب دریاچەی اورمیە با اوصاف و موقعیت قلعەی فقرقا انطباق دارد، میتوانیم تصور کنیم یکی از شاهان ماننایی کە در مقطعی از زمان علیە آشور تمرد کردە و علم طغیان برافراشتە از آشوری های نینوایی در دشت شهر-_ویران شکست خوردە و بعدها این مقبرەی سنگی را برای او ساختەاند!

"ارنست هرسفلد"در یکی از کتابهایش کە هنوز بە زبان فارسی ترجمە نشدە است بە نام "زرتشت و جهان او" مجلد یکم و در فصل دوم تحت عنوان "خانەی سپیتما" صفحەی ٥٣ در مورد گرافیتی ها(خط نبشتە ها)ی مقبرەی ماننایی"فقرقا" این چنین نظر خودش را بیان میدارد:
اسم "زرتشت" بە عنوان پیامبری از دوران باستان برای ما شناختە شدە است. این اسم اولین بار توسط گرافیتی های(خط نبشتە)ی دیوار آرمگاه ماننایی"فخریکا"
با خط آرامی نوشتە شدە ظاهر میشود. همچنانکە عین حروف کلمەی "زرتشت" کە در "فقرقا" نوشتە شدە است بعدها در گوردخمەی "داریوش" و نیز اوراق پاپیروس پیدا شدە در جزیرەی"الفانتین" مصر بە خط آرامی نوشتە شدە است.
٦. علیرغم اینکە گرافیتی ها در شکل سادەی آن یعنی بە معنای اسم نویسندەی آن و یا پیامبر در نظر گرفتە شود بە هر حال این نام در سرزمین"ماد" از سال ٥٠٠ قبل از میلاد شناختە شدە بودە است.(قبل از آن هم در جزئیات گزارش هشتمین لشکرکشی "سارگون" نوشتە شدە توسط "تورو_ دانژن") ما بە نام یک رئیس یا سردار لشکری بە اسم (زا. ار. دو. کو.کوسا_ها. ار. زی. آ. نو،)در منشور شکستە شدەی "(آ)" برخورد میکنیم.(اچ، وینکلر، مجلد دوم، صفحات ٢٩ و ٤٤).
ما عبارت (ها. ار. دو. اوک. کوسا_مات ها. ار. زی. آ. نو)، را با در نظر گرفتن حرف"ها" و نیز احتساب اشتباه دفتری یا کاتب برای حرف"زا" قرائت میکنیم و میخوانیم. نشانە گذاری و ثبت در جدول نجومی( دفتر یادداشت روزانەی حرکت ستارەها) مطمئنا (دی /توک) برای (دو. اوک. ها. زایانو) بودە چنانکە رایج بودە است.
"هرسین"، بنگرید به، در کرمانشان نزدیک بیستون میباشد. اسم شخصی مصغر و کوتاه شدەی باستانی در "اوک/کو" ی مادی و با "زرات" شروع میشود و تنها نام شناختەی شدەی در "زرتشت" میباشد ولی با این وجود احتمالا بعضی آنرا بە مانند "زرات_اسپا" در نظر میگیرند.
"هرتسفلد" همچنین اعتقاد دارد کە "فقرقا" مدفن و آرامگاه شاهزادەای ماننایی ما بین سالهای ٨٤٠/٦٦٠ پیش از میلاد میباشد.(4).

(شب ۲۲ سپتامبر ۲۰۱۶ برابر با یکم مهر ماه ۱۳۹۵ متن خط نبشته ی "فقرقا" را برای آقای "رسول بشاش کنزق" فرستادم.)
بعد از یک هفتە و در روز ۲۹سپتامبر برابر با ٨ مهر ۱۳۹٥ آقای "رسول بشاش کنزق" این جواب را برای من فرستادند :
"با سلام آقای همن، کتیبه ی مورد نظر مطمئناً از خطوط آرامی است لیکن تشخیص و شناسایی دقیق کدام گویش از زبان های آرامی است به علت مغشوش بودن و محو بودن کتیبه ناممکن و قرائت آن نیز متاسفانه غیر ممکن است. با تشکر "بشاش".

راز لاینحل کتیبەی قلعەی فقرقا همچنان ادامە دارد...

 _کتابشناسی، Bibliography

۱.پدرام، محمود ، تمدن مهاباد ، نشر هور، تهران
2.Helm, Piton, Review “Medikos Logus” of Herodut
3.The Eighth Campaign of Sargon II
4. Herzfeld, Ernest , Zoroaster and his world , volume I P.53, 54, 55, 1947







ارسال به دوستان
ارسال به دوستان
چاپ
نسخه چاپی


نظر کاربران

0
0
پاسخ به این اظهارنظر

ابراهیم بابایی ۱۳۹۷/۱/۱۷
کاکه نه به ز هێمن سڵاو
ده سته کانت خۆش بن بۆ وتاره که ت وئه و زانیاریانه ئاراسته ی دۆستانت کرد.
ئه من دانیشتوی ئیندرقاشیم و هه زاران جار چومه فه قره قا و قه ت چ به رده نوسێکم نه دیوه.
تکایه شوێنی ئه و به رده نوسه م پێ بڵه بابیبینم.
به سپاسه
برات ئارگه ش
0
0
پاسخ به این اظهارنظر

۱۳۹۷/۱/۱۷
بسیار عالی ،پیروز باشبید

نظر خود را براي ما ارسال كنيد