تاريخ: ۱۳۹۵ دوشنبه ۱۸ مرداد ساعت ۲۲:۲۸ بازدید: 1419      نظرات: 5      کد مطلب: 1603

شنگال روایتی که ناگفته ماند

به قلم: دکتر صلاح الدین خدیو


 
اگر حلبچه هیروشیمای کردستان و کوبانی استالینگراد کردهاست، شنگال نماد چه چیزی است؟ قربانی، مظلوم، قهرمان، ققنوس، اشغال، آزادی و ...؟
روشن است که نماد پردازی در مورد شنگال آسان نیست. نمادها نقش خود را از روایتهای غالب میگیرند. مشکل اما این است که هنوز روایت غالب و فراگیری در مورد تراژدی که بر سر این شهر گذشت وجود ندارد و مهمتر از آن هنوز داستان شنگال تمام نشده تا روایت قطعی و نهایی ماجرا شکل گیرد.
 بریگادی مرکب از تبهکاران بین المللی بر سر شهر غنوده در کوهپایه میریزند، مدافعان اما بی هیچ مقاومتی از برابرشان میگریزند و بجای "ترک سر"، "ترک شهر" را برمی گزینند. ستون اصلی روایت شنگال هم همین است: داعشیان آمدند و کندند و سوختند و کشتند و بردند.
در حلبچه کردها نبرد را در زمین برده بودند، اما در هوا آن را به سبعیت رژیم در استفاده از سلاحهای نامتعارف باختند.
کوبانی هم به نماد مقاومت و ترجمان شعار معروف، یا مرگ یا کردستان تبدیل شد و پایمردی رزم آوران در عصر آنلاین، درست مانند میانه های جنگ جهانی دوم، جهان را به همراهی و همدردی کشاند.
 
شنگال اما نمونه ای منحصر بفرد و ویژه است. هزیمتی اینچنین با نمونه های تاریخی و معاصر کردها همخوان نیست. چه شجاعت کردها کلیشه ای ذهنی و برساخته مورخان و مستشرقان نیست و شواهد تجربی فراوانی برای اثبات آن وجود دارد. ابن خلدون بنیانگذار جامعه شناسی از شجاعت کردها و مردمان شبه جزیره ایبری به عنوان خصیصه ای ذاتی یاد میکند و صدها نمونه و داستان دیگر هم وجود دارد. غیبت حمیت و جسارت کردی بخشی دیگر از داستان شنگال است.
  صد البته سبعیت داعش در شنگال حتی در مقام مقایسه با نمونه های اشغال و احراق و انهدام داعشی نیز  سویه ای مهم از ماجراست. مدتها قبل از آنکه اقلیت ایزدی شنگال قربانی این پاکسازی نژادی گسترده شوند، در خلا و بی پناهی رها شده بودند. دستکم از آوریل 2003 و سقوط نظام سکولار بعث که عراق به میدان کشاکش هویتهای فروملی تبدیل شد. نیروهای اجتماعی این کشور بر اساس وفاداریهای قومی و مذهبی و زبانی در برابر یکدیگر صف آرایی کرده و به تشکیل گروهها و دستجات مسلح پرداختند. گسترش تفاسیر نابردبارانه و افراطی در جامعه ای با اکثریت مسلمان، اقلیتهای مذهبی را بیش از پیش در مخاطره قرار داد. بزرگترین کوچ مسیحیان که زمانی بومیان خاورمیانه محسوب میشدند، در این عصر رقم خورد. بی پناه تر از مسیحیان اما اقلیت کرد ایزدی بودند که هیچ حامی قدرتمندی در خارج از مرزها نداشتند. خلافت اسلامی داعش با اهل کتاب ندانستن آنها، حتی راضی به برقراری نظام جزیه هم نبود. رژیمهای اقتدارگرای عرب برای تزئین ویترین سیاسی خود در غرب و کاستن ازانتقادات حقوق بشری غربیها، نسبت به اقلیتهای غیر مسلمان در قیاس با همکیشان خود تساهل و تسامح بیشتری بخرج داده اند. ایزدیها احتمالا در دوره صدام حسین زندگی آسوده تری داشتند.
 آخرین نمونه این رژیمها بشار اسد است که در برابر مسیحی ستیزی اسلامگرایان افراطی، خوش دارد خود را مدافع آنها نشان دهد. این سنت سیاسی در سال 1992 و هنگام تشکیل نخستین پارلمان کردستان به کردها هم رسید. از صد و ده نماینده پارلمان حدود یازده کرسی یعنی چیزی حدود ده درصد سهم اقلیتهای مذهبی شد. رقمی بسیار بیشتر از جمعیت آنها و تقریبا دو برابر تعداد کرسیهای اقلیتها در پارلمان سیصد عضوی ایران. سکونت عمده اقلیتهای مذهبی در مناطق تحت سلطه حزب دمکرات کردستان عراق، این تعداد کرسی را از طرفی به ابزاری حزبی دست آن تبدیل کرده و از سوی دیگر برای ترسیم چهره ای مدنی و فرامذهبی و مدافع اقلیتها بسیار به کار آن آمده است. عقب نشینی از شنگال و رها کردن مردم آن در برابر داعش، ضربه ای سنگین به این وجهه حزب دمکرات زد. در مقابل حزب کارگران کردستان که برنامه ای نظام مند برای جذب اقلیتهای مذهبی چون علویها در ترکیه دارد، به خوبی از فرصت بوجود آمده بهره برد. کوهستان شنگال که در سال 1991 جایگاه پرتاب موشکهای اسکاد عراقی به سمت شهرهای اسرائیل بود، اکنون مملو از آوارگان ایزدی شده بود که از دست داعش سر به آسمان میساییدند. جنگجویان پ.ک.ک با باز کردن معبری امن در هنگامه آتش و خون، از بسط و گسترش دامنه فاجعه جلوگیری  و از آن برای تحکیم نفوذ خود در آینده بهره بردند. 
عملیات آزادسازی شنگال که پس از یکسال از اشغال آن انجام گرفت، قبل از آنکه مرهمی بر درد گران آن باشد، بیشتر شویی رسانه ای بود و بیش از آنکه شورانگیز و غرورآفرین باشد، تحت تاثیر رقابت خصمانه دو حزب کرد قرار گرفت. صف بندیهای منطقه ای در خاورمیانه و ائتلاف و افتراقهای آن هم مزید بر علت شده و  سایه خود را بر ج
بهه گیریهای سیاسی در  این شهر  فکنده است. عراق و ترکیه و ایران هر کدام سویی از این معادله را انتخاب کرده اند. 
گفتیم که روایت داستان شنگال هنوز تمام نشده است. نبرد بزرگ بر سر موصل در ماههای آتی تا حد زیادی دورنمای آینده این شهر را روشن خواهد کرد. فاتحان موصل به نوعی صاحبان آینده شنگال هم خواهند بود. صد البته حادثه محور بودن تحولات عراق و سوریه و تضعیف روندهای کلی و قابل پیش بینی در آنها، گمانه زنی قطعی در مورد تحولات آتی را دشوار میکند. برای یک اقلیت مذهبی باطنی و درونگرا چیزی بدتر از این نیست که پا به پای فاجعه در معرض دید و بررسی قرار گیرد. اشغال شنگال همزمان بود با اشتعال بحثهای مستشرقانه در مورد اینکه کردهای ایزدی تباری مهرپرستانه دارند و یا فرقه ای از متصوفه متحول شده اسلامی هستند. رابطه دانش و قدرتی که درونمایه شنگال شناسی سیاسی فعلی را  بوجود آورده ، وجهی دیگر از ظلمی است که بر این خلق رفته است. ستمی که بی ارتباط با تعیین سرنوشت آنها بر اساس الگوهای حزبی و جناحی و سوء استفاده از مظالم رفته بر آنان نیست. بدون شک این هم گوشه ای از روایت تراژیک
شنگال است.
 
آرزوی اینکه داستان شنگال  پایانی انسانی و حقوق بشری  داشته باشد، تمنایی اخلاقی است.
 دیار کردهای ایزدی یا یزیدی اگر در لحظه ای از تاریخش فرانسه ویشی شد، شایسته است در آینده به روی آزادی و عدالت لبخند زندگی بزند.
کسی نمیدانست نام شنگال این شهرک بیابانی افتاده در گوشه ای از کردستان روزی به یکی از حساسترین فرازهای تاریخ کردها گره بخورد. امری که باعث شد، در ادبیات سیاسی کردها اهمیتی نمادین بیابد.
منبع: روزنامه ایران 



ارسال به دوستان
ارسال به دوستان
چاپ
نسخه چاپی


نظر کاربران

0
0
پاسخ به این اظهارنظر

هوگر ۱۳۹۵/۵/۲۵
آنچه باعث سقوط شنگال شد رقابت یا بهتر بگویم کینه توزی های پارتی وپ ک ک نسبت به همدیگر بود،اگر عقب نشینی پارتی وهمکاری های مقطعی پ ک ک با داعش نبود،این شهرواین مردم بی دفاع طعمه داعشی ها نمی شدند.
0
1
پاسخ به این اظهارنظر

۱۳۹۵/۵/۲۳
درود بر شنگال درود بر ایزدی
0
0
پاسخ به این اظهارنظر

۱۳۹۵/۵/۲۳
درود بر شنگال درود بر ایزدی
1
0
پاسخ به این اظهارنظر

آسۆ ۱۳۹۵/۵/۲۰
جناب خدیو شما هم مثل سایر کوردها می گویید که شنگال کرد است؟

آنها خوشان این قضیه را قبول ندارند و متاسفانه احزاب کردی در اقلیم کردستان همیشه از این موضوع سواستفاده کرده اند. این که شنگال کورد است یا نه را از نماینده زنان ستمدیده ایزدی پرسید خانم نادیا مراد که بنده فکر نمی کنم ایشان چنین تفکری داشهته باشند.
0
0
پاسخ به این اظهارنظر

۱۳۹۵/۵/۱۸
درود بر شنگال درود بر ایزدی

نظر خود را براي ما ارسال كنيد