مورچه‌ای که مثل تفنگ، تارهای چسبناک شلیک می‌کند

پژوهشگران نوعی مورچه ژاپنی را شناسایی کرده‌اند که برای دفاع از خود، به‌جای تزریق زهر با نیش، ماده‌ای چسبناک را به شکل رشته‌های باریک بیرون می‌فرستد. این رشته‌ها در تماس با هوا سفت می‌شوند و می‌توانند مورچه‌های مهاجم را به زمین و خاک اطراف بچسبانند و حرکت آن‌ها را محدود کنند.

به گزارش هاژه، این رفتار دفاعی در گونه‌ای از مورچه‌ها با نام علمی Lordomyrma azumai مشاهده شده است. پژوهشگران در بررسی‌های آزمایشگاهی دریافتند که این مورچه از نیش خود برای خارج‌کردن ماده‌ای غلیظ استفاده می‌کند که پس از بیرون‌آمدن، به رشته‌ای چسبناک تبدیل می‌شود؛ رفتاری که به عملکرد یک تفنگ چسب شباهت دارد.

زهر مورچه به ابزاری برای به دام انداختن مهاجمان تبدیل می‌شود

در بیشتر مورچه‌های نیش‌دار، زهر از طریق نیش وارد بدن مهاجم یا طعمه می‌شود. اما در گونه مورد بررسی، ماده ترشح‌شده به‌صورت خارجی روی بدن مورچه مهاجم قرار می‌گیرد و با چسباندن آن به ذرات خاک و سطح اطراف، امکان حرکت را از آن می‌گیرد.

بررسی‌های پژوهشگران نشان می‌دهد این ماده از کیسه زهر مورچه تولید می‌شود و احتمالاً بخش عمده ترکیبات آن را پروتئین‌ها تشکیل می‌دهند. در واقع، مورچه از اندامی که معمولاً برای تولید و نگهداری زهر به کار می‌رود، برای ساخت ماده‌ای با کارکرد مکانیکی استفاده می‌کند.

پس از گرفتارشدن مورچه مهاجم، مورچه‌های کارگر به آن نزدیک می‌شوند و حمله می‌کنند. در یکی از آزمایش‌های گزارش‌شده، از میان ۹ مورچه مهاجمی که در رشته‌های چسبناک گرفتار شدند، هشت مورد جان خود را از دست دادند. این نتیجه مربوط به نمونه محدود آزمایشگاهی است و لزوماً نشان‌دهنده میزان موفقیت این روش در طبیعت نیست.

سازوکار دفاعی متفاوت در دنیای حشرات

برخی گونه‌های دیگر مورچه‌ها و حشرات نیز از ترشحات چسبناک یا کف‌مانند برای مقابله با مهاجمان استفاده می‌کنند. با این حال، پژوهشگران می‌گویند تبدیل ترشحات کیسه زهر به رشته‌های پیوسته و سفت‌شونده، ویژگی متفاوتی است که در این مطالعه توصیف شده است.

این روش به مورچه اجازه می‌دهد بدون نزدیک‌شدن مستقیم به دشمن یا فروکردن نیش در بدن آن، حرکت مهاجم را محدود کند. با این حال، هنوز مشخص نیست ترکیب شیمیایی دقیق این ماده چیست، رشته‌ها دقیقاً چگونه سفت می‌شوند و آیا پس از خشک‌شدن همچنان خاصیت سمی دارند یا خیر.

این کشف نمونه‌ای جالب از تنوع سازوکارهای دفاعی در طبیعت است و نشان می‌دهد چگونه یک اندام زیستی می‌تواند علاوه بر کارکرد شناخته‌شده خود، نقشی متفاوت در بقای جاندار ایفا کند.

یافته‌های این پژوهش در پایگاه علمی  bioRxivمنتشر شده است.