راز اعتمادبه‌نفس چین؛ چرا پکن تهدید ترامپ را جدی نگرفت؟

پکن می‌گوید با تکیه بر نفت ذخیره‌شده و اهرم مواد معدنی حیاتی، می‌تواند تهدیدهای اقتصادی ترامپ علیه ایران را تاب بیاورد.

چین می‌گوید اگر دونالد ترامپ تهدید تازه‌اش علیه کشورهایی را که با ایران دادوستد دارند عملی کند، چین هنوز راه‌هایی برای ایستادگی دارد.

مقام‌ها و تحلیلگران چینی معتقدند ذخایر نفت، کاهش وابستگی به نفت ایران و توانایی محدودکردن دسترسی شرکت‌های آمریکایی به مواد معدنی حیاتی، به پکن امکان می‌دهد فشار را تحمل کند. در همین حال، شماری از ناظران چینی، جنگ در ایران را نشانه‌ای از ضعف رو‌به‌افزایش آمریکا می‌بینند، نه قدرت آن.

بر اساس گزارش نیویورک تایمز، چین از دهه‌ها پیش تحریم‌های غرب علیه نفت ایران را دور زده و تا ۹۰ درصد، نفت تهران را خریده است. پکن همچنین فناوری و مواد خامی را در اختیار ایران گذاشته که به ساخت زرادخانه‌ای از موشک‌ها و پهپادها کمک کرده است.

با این حال، تحلیلگران چینی می‌گویند پکن از آخرین هشدار ترامپ هراس چندانی ندارد، البته اگر چنین تهدیدی اصلا به مرحله اجرا برسد.

وو شینبو، پژوهشگر برجسته مطالعات آمریکا در دانشگاه فودان در شانگهای که به وزارت خارجه چین هم مشورت می‌دهد، گفت:

این تهدید نشان می‌دهد دولت ترامپ در مسئله ایران تا چه اندازه مستأصل شده است. آن‌ها این تهدید را مطرح می‌کنند، نه به این دلیل که فکر می‌کنند عملی است بلکه چون برای خارج شدن از این “معضل خودساخته” گزینه دیگری ندارند.

ترامپ روز چهارشنبه در یک پست شبکه‌های اجتماعی وعده داد «روز دی اقتصادی» را بر ایران تحمیل کند و کشورهایی را هم که به گفته‌ی او «هر نوع خط نجاتی» در اختیار ایران بگذارند، مجازات خواهد کرد.

اصطلاح «روز دی اقتصادی» (economic D-Day) یک تعبیر استعاری و سیاسی است که اخیراً توسط دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، برای توصیف یک عملیات اقتصادی شدید علیه جمهوری اسلامی ایران به کار برده شده است.

روز پنجشنبه هم اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، تلویحا گفت که همکاری با واشنگتن به سود چین خواهد بود.

با این حال، نیویورک تایمز معتقد است که هم‌زمان با خارج کردن دارایی‌های نظامی آمریکا از اقیانوس آرام ـ دارایی‌هایی که عمدتاً برای نمایش قدرت در آسیا در نظر گرفته شده بودندـ ممکن است چین احساس جسارت بیشتری کند.

تازه‌ترین مورد، خارج کردن ناو هواپیمابر «جرج واشنگتن» از منطقه برای پشتیبانی از عملیات در خاورمیانه بود.

لین جیان، سخنگوی وزارت خارجه چین، روز جمعه گفت که پکن با تحریم‌های یک‌جانبه مخالف است و فشار، بحران ایران را حل نخواهد کرد.

نتیجه معکوس روز دی اقتصادی برای آمریکا

یکی از دلایل اصلی اینکه این فشار ممکن است علیه آمریکا نتیجه معکوس داشته باشد، این است که چین توانایی قطع عرضه مواد معدنی حیاتی به شرکت‌های آمریکایی، از جمله سازندگان تسلیحات آمریکایی، را دارد؛ موادی که به دلیل جنگ ذخایرشان کاهش یافته است. چین سال گذشته، هنگامی که با قطع صادرات مواد معدنی حیاتی، ترامپ را وادار کرد جنگ تجاری شدید خود را متوقف کند، قدرت این اهرم فشار را نشان داد. این تنش‌زدایی تا حد زیادی پابرجا مانده است.

تهدید به اعمال پیامدهای اقتصادی اکنون پرسش‌هایی درباره دوام این آتش‌بس ایجاد کرده است؛ آن هم تقریباً یک ماه پیش از آنکه قرار باشد ترامپ میزبان شی جین‌پینگ رهبر ارشد چین، در نخستین سفر دولتی او به واشنگتن از سال ۲۰۱۵ باشد. ترامپ و شی آخرین بار در ماه مه در پکن دیدار کردند؛ نشستی که چین آن را بسیار موفقیت‌آمیز ارزیابی کرد. ترامپ در موضوعات اختلاف‌برانگیزی مانند وضعیت تایوان، جزیره خودگردانی که پکن آن را متعلق به خود می‌داند، شی را به چالش نکشید و با ستایش فراوان از او، وی را «رهبر بزرگی» خواند.

وانگ زیچن، تحلیلگر سیاست خارجی در مرکز چین و جهانی‌سازی در پکن، گفت:

تردید دارم که هر دو طرف بخواهند ایران سفر پیش‌روی شی جین‌پینگ به آمریکا را خراب کند. رئیس‌جمهور ترامپ آشکارا برای رابطه‌ی خود با شی و برای خودِ این سفر اهمیت زیادی قائل شده است. تهدیدهای ترامپ شاید فقط بلوف باشد. اکنون برای اظهارنظرهای فردی رئیس‌جمهور ترامپ درباره‌ی ایران، تخفیفِ اعتبار قابل‌توجهی وجود دارد

پیچیدگی‌های منافع پکن و تهران

با وجود همه‌ هشدارهای ترامپ، منافع چین در خاورمیانه پیچیدگی‌های خاص خود را دارد. تهران نزدیک‌ترین شریک راهبردی پکن در منطقه است و هم‌زمان در تلاش برای تضعیف قدرت جهانی آمریکا با چین همسو است. در همان حال، چین روابط خود را با برخی رقبای ایران، از جمله عربستان سعودی، تعمیق کرده؛ کشوری که می‌تواند فرصت‌های اقتصادی بیشتری نسبت به تهران فراهم کند.

هنوز روشن نیست دولت ترامپ دقیقا چگونه می‌خواهد چین را برای قطع پیوندهای تجاری با ایران تحت فشار بگذارد. بسنت گفت روز دوشنبه یک نشست خبری برگزار می‌کند تا جزئیات بیشتری ارائه دهد. نیویورک تایمز می‌گوید که واشنگتن می‌تواند تلاش کند جریان نفت ایران به چین را مختل کند؛ جریانی که اغلب از طریق پالایشگاه‌های کوچک و مستقل چینی موسوم به تی‌پات‌ها یا قوری چای عبور می‌کند. این پالایشگاه‌ها کمتر در معرض تحریم‌های آمریکا هستند، زیرا معمولا از نظام مالی جهانی جدا مانده‌اند.

این روزنامه همچنین می‌گوید که ایالات متحده همچنین ممکن است رهگیری کشتی‌هایی را که نفت ایران را به پالایشگاه‌های چینی می‌برند تشدید کند، یا نظارت بر بانک‌هایی را افزایش دهد که به ایران در پول‌شویی یوان چینی دریافتی از تی‌پات‌ها به‌عنوان پرداخت کمک می‌کنند. چین همچنین برای ماه‌ها نفت ذخیره کرده و خرید نفت از روسیه را افزایش داده است تا کاهش جریان نفت از تنگه‌ی هرمز را جبران کند. قطع دسترسی چین به نفت تخفیف‌دار ایران می‌تواند پکن را ناچار کند نفت بیشتری از جاهای دیگر بخرد و در نتیجه احتمالا قیمت جهانی نفت را بالا ببرد.

دیائو دامینگ، استاد روابط بین‌الملل در دانشگاه رنمین چین در پکن، گفت:

"آمریکا ببر کاغذی نیست. می‌تواند گاز بگیرد و باعث خونریزی شود اما این کار به خود آمریکا نیز آسیب خواهد زد و در راستای منافع هیچ‌یک از دو کشور نیست."

منبع: زومان