کاریگەریی ستانداردی نووسین و ڕەچاوکردنی نیوەبۆشایی لە دنیای دیجیتاڵدا لەسەر کوالێتیی داتاکانی ژیریی دەستکرد

لە جیهانی ئەمڕۆدا، زمان تەنها ئامرازێکی پەیوەندی نێوان مرۆڤەکان نییە؛ زمان بووەتە داتا. هەر وشەیەک کە لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکاندا دەنووسرێت، هەر وەسفێک کە لە ژێر پۆستێکدا تۆمار دەکرێت و هەر دەقێک کە لە ماڵپەڕەکاندا بڵاودەبێتەوە، دەبێتە بەشێک لە کۆربەس (پێکهاتەی) دیجیتاڵی زمان؛ کۆربەسێک کە سیستەمەکانی زیرەکی دەستکرد لێیەوە فێر دەبن، شیکاریی دەکەن و لەسەر بنەمای ئەوە بەرهەمهێنانی ناوەڕۆک ئەنجام دەدەن.

مۆدێلە زمانییە نوێیەکان لەسەر بنەمای تێگەیشتنی ویزدان (هەستپێکراو) نا، بەڵکوو لەسەر بنەمای شێوازەکانی ئاماری و زۆریی بەکارهێنانی وشەکان فێر دەبن. ئەوەی زۆرتر دووبارە ببێتەوە، بە "ڕێسا" دادەنرێت؛ تەنانەت ئەگەر لە ڕوانگەی ڕێزمانەوە هەڵەش بێت. لەم نێوەندەدا، ئەو زمانانەی کە لە ڕووی ستانداردکردنی نووسینەوە هێشتا ڕووبەڕووی ئاڵنگاری بوونەتەوە، زیاتر لەوانی تر لەبەردەم شێواندنی دیجیتاڵیدا دەبن. زمانی کوردیی سۆرانی نموونەیەکی ڕوونە لەم دۆخە؛ زمانێکی زیندوو، بەڵام لە بۆشایی مەجازیدا گیرۆدەی ناجێگیریی گرافیکی، ناتەبایی ڕێنووسی و کەمیی ئامرازە نووسینە ستانداردەکانە.

کێشەی سەرەکی ئەم توێژینەوەیە ئەوەیە کە تا چەند ڕەچاوکردن یان نەکردنی بنەماکانی ڕێنووس، نیوەبۆشایی و پێکهاتەی ڕێزمانی لە دەقە دیجیتاڵییەکانی کوردیدا دەتوانێت کاریگەری لەسەر کوالێتیی فێربوون و ئەنجامی سیستەمەکانی زیرەکی دەستکرد هەبێت.

نووسینی دیجیتاڵی، نیوە بۆشایی و پێکهاتەی وشە

لە زمانی کوردیدا، پێکهاتەی وشەکان زۆرجار لەسەر بنەمای لکاندنی پێشگر، پاشگر و مۆرفیمە پێکەوەبەستراوەکان دروست دەبێت. لەم پێکهاتەیەدا، نیوەبۆشایی ڕۆڵێکی یەکلاکەرەوەی هەیە لە دیاریکردنی دروستیی سنووری بەشەکانی وشە. سڕینەوە یان بەکارهێنانی نادروستی، نەک تەنها دەرکەوتەی نووسینەکە دەشێوێنێت، بەڵکوو پێکهاتەی ڕێزمانیی وشەکەش بۆ سیستەمەکانی پرۆسێسکردنی زمانی سروشتی (NLP) ناڕوون دەکات.

ئەلگۆریتمەکانی پرۆسێسکردنی زمان، پێش هەر شتێک دەقەکە دابەش دەکەن بۆ یەکە بچووکترەکان؛ پرۆسەیەک کە پێی دەوترێت "تۆکن کردن" (Tokenization). ئەم پرۆسەیە لەسەر بنەمای بۆشاییەکان و نیشانەکانی خاڵبەندی ئەنجام دەدرێت. کاتێک نیوەبۆشایی ڕەچاو نەکرێت، سیستەمەکە ڕەنگە وشەیەک بکات بە دوو بەشی سەربەخۆ یان بە پێچەوانەوە، چەندین یەکەی مانایی وەک تۆکنێکی ناڕوون سەیر بکات. ئەنجامی ئەو جۆرە هەڵەیەش، شیکردنەوەی نادروستی ڕێزمان و ڕستەسازی، کەمبوونەوەی وردیی لە وەرگێڕانی ئامێردا و بەرهەمهێنانی دەقێکی ناڕێک دەبێت.

لەو زمانانەی کە سەرچاوەی فراوان و کۆربەسی ستانداردی جێگیریان هەیە، ئەم هەڵانە بە بڕێکی زۆری داتای دروست تا ڕادەیەک قەرەبوو دەکرێنەوە. بەڵام لە زمانی کوردیدا کە سەرچاوە دیجیتاڵییە ستانداردەکانی کەمترە، هەر هەڵەیەکی دووبارەبووەوە دەتوانێت کاریگەرییەکی بەرچاو لەسەر دروستبوونی شێوازەکانی فێربوونی ئامێر (Machine Learning) هەبێت.

سەرنج بدەن سەر ئەو ڕستانە:

۱ـ لە دەستمدا

۲ـ لە دەستم دا

۳ـ لەدەستم دا

وڵام/ هەموویان دروستن بەپێی واتا و مانای ڕستەکە.

۱ـ لە دەستمدا برین هەیە.

یانی برینێک لە دەستم هەیە.

لە... دا پێشبەند و پاشبەندن.

ئەرکی دەست، ت. بەیاریدەیە.

۲ـ بە داخەوە لەدەستم دا.

لێرە وەکوو ئەوەیە شتێکت لەکیس چووبێت، وەکوو سەرەوت، یان کەسێکی نزیک یان هەرشتێک.

لەدەست... سەرەگرێی ناوییە.

دا.. کاری ڕابردووی نزیکە. لە چاوگی دان... ئەوە وەرگیراوە.

۳ـ بەردێکی لە دەستم دا.

لەم ڕستەیە مەبەستی دەست یانی ئەندامی لەشی مرۆڤ هیچ کاتێک (لە) لەگەڵ مەبەستی سەرەوە نالکێت.

دەست، بەرکاری ناڕاستەوخۆیە، بەر ئەنجامدانی کاری لێدان کەوتەوە.

لە.. پێشبەندە،

دا... کارە و لە دان... ەوە وەرگیراوە.

سەرئەنجام وریا بن بە دانانی یەک بۆشایی تەواوی واتای ڕستەکە دەگۆڕێت.

ئامادە کردن: ئازاد هەولێری

گرفتەکانی کیبۆرد و ناسەقامگیری گرافیکی

یەکێک لە هۆکارە گرنگەکانی ناسەقامگیریی نووسین لە دنیای دیجیتاڵی کوردیدا، بەکارهێنانی کیبۆردی فارسی یان عەرەبییە لە جیاتی کیبۆردی ستانداردی کوردی. نەبوونی هەندێک پیتی تایبەت یان قورسیی دەستڕاگەیشتن بە نیشانە تایبەتەکان وا دەکات بەکارهێنەران لە جیاتی پیتی دروستی کوردی، هاوتای نزیکەیی بەکاربهێنن یان پێکهاتەی وشەکە سادە بکەنەوە. لە ئەنجامدا، لەوانەیە یەک وشە بە چەندین شێوەی جیاواز لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکاندا دەربکەوێت.

بۆ مرۆڤ، بە پشتبەستن بە واتای دەق، ئەم جیاوازییە تێگەیشتووە؛ بەڵام بۆ مۆدێلە ئامارییەکان، هەر شێوەیەکی نووسین بە شێوازێکی سەربەخۆ دادەنرێت. کاتێک شێوەی نادروست زیاتر باو دەبێت، ئەلگۆریتمەکە وەک شێوەی زاڵ هەڵی دەگرێت. بەم شێوەیە، هەڵەی تاکەکەسی بە تێپەڕبوونی کات دەبێتە نۆرمێکی دیجیتاڵی.

ئەم دۆخە، دۆخێکی سووڕی خەراپ دروست دەکات: بەکارهێنەران بەهۆی نەبوونی ئامێری گونجاو یان زانیاریی پێویست، بە هەڵە دەنووسن؛ مۆدێلەکانی ژیریی دەستکرد هەمان هەڵە فێر دەبن؛ پاشان هەمان شێوە لە پێشنیار و بەرهەمەکانیاندا دووبارە دەیانخوڵقێننەوە؛ و بەکارهێنەران زیاتر لە جاران دووبارەی دەکەنەوە. لە کۆتاییدا، سنووری نێوان "هەڵەی باو" و "دروستی ستاندارد" کاڵ دەبێتەوە.

کوالێتیی داتا و داهاتووی زمان لە ژیریی دەستکرددا

لە زانستی داتادا، بنەمایەکی سەرەکی هەیە: کوالێتیی دەرچوو پشت بە کوالێتیی داتا سەرەتاییەکە دەبەستێت.مۆدێلە زمانییەکان هەرچەندە پێشکەوتوو بن، ئەگەر لەسەر بنەمای داتای تێکەڵاو و نەگونجاو ڕابهێنرێن، ناتوانن دەرچوویەکی تەواو ورد و یەکگرتوو بەرهەم بهێنن. ئەم کێشەیە کاریگەریی ڕاستەوخۆی هەیە لە بوارگەلێک وەک وەرگێڕانی ئامێری، بەرهەمهێنانی ناوەڕۆکی پەروەردەیی، شیکردنەوەی هەستەکان و گەڕانی واتایی.

بۆ زمانی کوردی، کێشەکە تەنها تەکنیکی نییە؛ کێشەی ناسنامەی زمانە لە سەردەمی دیجیتاڵدا. ئەگەر نووسینی ستاندارد لە داتا ئۆنلاینەکاندا جێگیر نەکرێت، وەشانی دیجیتاڵی زمانەکە وردە وردە لە پێکهاتە ڕەسەنەکەی دوور دەکەوێتەوە. ژیریی دەستکردی داهاتوو، ئاوێنەی ئەو شتە دەبێت کە ئەمڕۆ لە جیهانی مەجازی (سایبەر) دەینووسین.

دەرەنجام:

ڕەچاوکردنی ڕێنووس، نیوەبۆشایی و بنەماکانی ڕێزمان لە دنیای دیجیتاڵدا، تەنها بابەتێکی جوانناسانە یان پەروەردەیی نییە؛ ئەم پرسە ڕاستەوخۆ بە کوالێتیی ئەو داتایانەوە گرێدراوە کە لە ژیریی دەستکرددا بەکاردەهێنرێن.لە زمانی کوردی سۆرانی، کە لە قۆناغی جێگیرکردنی ستانداردەکانی نووسینی دیجیتاڵدایە، هەر دەقێکی بڵاوکراوە، بەشێکە لە سەرمایەی داتایی داهاتوو.

ئەگەر ئەم سەرمایەیە بە ئاگایی و بەگوێرەی بنەماکانی زمان دروست بکرێت، ئەوا سیستەمەکانی ژیریی دەستکردیش وێنەیەکی وردتر، یەکگرتووتر و خاوەن ناسنامەتر لە زمانی کوردی پێشکەش دەکەن. بەڵام ئەگەر بێسەروبەری و سستی زاڵ بێت، هەمان ئەو بێسەروبەرییە لە پێکهاتەی دیجیتاڵی زمانەکەدا جێگیر دەبێت.

داهاتووی ئەو زمانەی کە ژیریی دەستکرد دووبارە بەرهەمی دەهێنێتەوە، ئەمڕۆ لە دەستی نووسەرانی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان دایە.

هەر وشەیەک کە بە دروستی دەنووسرێت، بەردێکە لە بینای سبەینێی زمان.