تاريخ: ۱۳۹۵ سه شنبه ۱۳ مهر ساعت ۱۶:۴۲ بازدید: 626      نظرات: 0      کد مطلب: 2012

حلب ماساة العصر

دکتر صلاح الدی خدیو


 دکتر صلاح الدین خدیو

 
فجایعی که در حلب می گذرد، خاطره ای دور را برایم زنده کرد. دانش آموز مقطع راهنمایی بودم و عاشق کتاب. روزی در کتابخانه غنی یکی از اقوام کتابی عربی یافتم بنام " حما ماساة العصر " ـ حما فاجعه روزگار ـ‌

عربی نمی دانستم، نیازی هم به دانستن آن نبود. کتاب مذکور شبیه یک آلبوم عکس بود که نام و تصویر هزاران کشته سرکوب قیام خونین حما در سال 1982 را در خود گرد آورده بود. فکر می کنم چاپ بیروت بود و احتمالا توسط اخوان المسلمین تهیه و آماده شده بود. کشتار خونین حما که آنزمان اعتراض ایران را هم برانگیخت ـ علیرغم اینکه سوریه متحد استراتژیک آن در جنگ با عراق بود ـ احتمالا نخستین نمونه خشونت مدرن در مقیاس گسترده علیه شهروندان کشور متبوع خود در خاورمیانه بود. چه هنوز چند سالی تا وقوع حلبچه و انفال باقی مانده بود. جنگ سوریه کتاب پیشگفته را به یادم آورد و فجایع حلب، عنوانش را در ذهنم تغییر داد.

یازده سال پیش در روزنامه شرق مقاله ای نوشتم بنام " از فالوجه تا فلوجه " در این یادداشت کوتاه به شیوه ای گذرا به سیر تحول گفتمان غالب جهان عرب از پان عربیسم به اسلامگرایی پرداختم. جمال عبداالناصر رهبر فقید مصر در کتاب فلسفه انقلاب، نبرد فالوجه ـ شهری در مرز نوار غزه و مصر که در سال 1948 صحنه یکی از اولین نبردهای اعراب و اسرائیل شد ـ‌ را لحظه ای مهم در تاریخ مصر و جهان عرب می داند. ناصر می گوید که " در اوج نبرد، بناگاه احساس کردم که دشمن اصلی نه اسرائیلیهای روبرو، بلکه رژیمهای فاسد عربی پشت سرمان هستند. باید ابتدا این رژیمها سرنگون شوند، سپس جهان عرب متحد و انقلابی به حساب اسرائیل برسد. " این لحظه ای تاریخی بود. ناسیونالیسم عرب به عرش رفت و تا بیست سال بعد که در جنگ شش روزه بر فرش نشست، هوش و جان اعراب را ربود. بر حضیض افتادن آن با طلوع اسلامگرایی مقارن شد. در مقاله ام نوشته بودم لحظه تاریخی اکنون فلوجه است که پیکارگران مسلمان در برابر ماشین جنگی آمریکا می جنگند. آمریکا پس از ویرانی کامل شهر آن را پس گرفت. اما بهایش اندک نبود. بذر نسلی جدید از افراطیها در خاک فلوجه افشانده شد که ده سال بعد تمام خاک شام را درنوردیدند. در واقع ویرانگری آمریکا در فلوجه، آزمایشگاهی شد که در آن آخرین نسل القاعده ایها به اولین نسل داعشیها تبدیل شدند.

شکی نیست که روسیه و سوریه دارند تجربه فوق را در حلب تکرار می کنند. شدت حملات روسیه به حدی است که حتی برخی ناظران پوتین را به گرفتن انتقام شکست افغانستان از اسلامگرایان متهم می کنند. چندی پیش‌ سردار سلیمانی در نقد راهبرد آمریکا در بازپس گیری رمادی که به ویرانی بخش اعظم شهر انجامید، گفت که از زیر این آوارها داعش دیگری سر بر می آورد. تبعات جنگ حلب هم از این قاعده مستثنی نیست. تعمیق شکاف شیعه ـ سنی، سنی ـ علوی، عربی ـ روسی، مسیحی ـ مسلمان کمترین آثار آن خواهد بود. افراطی شدن نیروهای اجتماعی در جهان اسلام و بازتولید دور جدیدی از خشونت در آینده نزدیک و انسداد سیاست ورزی هم از محتمل ترین تبعات آن می باشد.

این وجیزه را با مثالی دیگر از جهان عرب به پایان می برم. صلاح خلف ـ ابوایاد ـ مرد شماره دو ساف و جانشین عرفات در سال 1979 در گفتگو با اریک رولو روزنامه نگار فرانسوی، به ترسیم دورنمای جنبش فلسطین پرداخت. ابوایاد با تلخی اذعان نمود که بدلیل قساوت اسرائیل و خیانت اعراب، آینده ای روشن برای مبارزه به خون نشسته فعلی نمی بیند. اما در عین حال هشدار داد که این به معنای پایان کار نیست. چرا که نسل جدیدی از رهبران فلسطینی ظهور می کنند که به مراتب از ما آشتی ناپذیرتر و به همان درجه برای دشمن اسرائیلی خطرناکتر خواهند بود. ابوایاد زنده بود که انتفاضه اول در سال 1987 آغاز و حماس با سیاهه ای از رهبران رادیکال و جان برکف وارد میدان شد. این سنت خاورمیانه است و از آن گریزی نیست؛ نصر با رعب فقط به تعمیق تندروی و تکثیر تندروها می انجامد.



ارسال به دوستان
ارسال به دوستان
چاپ
نسخه چاپی


نظر کاربران


نظر خود را براي ما ارسال كنيد